Bocian biały - najpiękniejszy polski ptak

Bocian biały, zwany popularnie boćkiem, jest najbardziej znanym i lubianym ptakiem w Polsce. Jest, obok bielika, ptakiem, który wybitnie kojarzy się z polską ziemią i jest symbolem naszego kraju. Warto też wiedzieć, że te słowa zostały nawet potwierdzone przez ornitologów, którzy badali liczebność bocianów. Według  danych uzyskanych w latach 2004-2005 podczas IV Międzynarodowego Spisu Bociana Białego, szacunkowo w naszym kraju gniazduje około 52 500 par tego gatunku. Natomiast ogólna światowa populacja bociana białego wynosi 230 000 par, czyli można z dumą stwierdzić, że co czwarty bocian na świecie jest Polakiem, czyli zakłada gniazda na polskiej ziemi. Jest to największa liczebność gniazdujących bocianów ze wszystkich  populacji tego gatunku zamieszkujących Europę. Na drugim miejscu znalazła się populacja bocianów w Hiszpanii (33 217 par), zaś na Ukraina jest na trzecim miejscu pod tym względem (30 000 par), a następnie Białoruś (20 342 par), Litwa ( 13 000 par) oraz Łotwa (10 700 par).

Jak wygląda bocian biały ? Jest to ptak o bardzo charakterystycznym wyglądzie. Charakteryzuje się biało-czarnym upierzeniem oraz posiada długi czerwony dziób i długie czerwone nogi.

Bociany białe zamieszkują głównie tereny gospodarstw rolniczych o rozległych pastwiskach i podmokłych łąkach, rozlewiskach rzek czy jeziorach, gdzie ptak ten ma doskonałe miejsca do żerowania.

Czym żywi się bocian biały ? Wszystkim nam zapewne kojarzy się bocian brodzący na podmokłej łące z żabą w dziobie. Jednak bociany nie żywią się żabami, żywi się innymi gatunkami płazów. Ponadto doskonałym pokarmem dla tego gatunku są także grobne gryzonie, owady i ich larwy, inne bezkręgowce a czasem także małe gady, takie jak małe jaszczurki czy małe ryby.

Najstarsze informacje na temat bociana białego pochodzą już ze starożytnego Rzymu. Przypuszcza się, że już w tamtych czasach ptak ten gnieździł się w pobliżu człowieka – głównie na budynkach, także w miastach. Do dziś gatunek ten gnieździ się w podobnych miejscach na terenie Hiszpanii. Skupienia gniazd bocianich w Hiszpanii dochodzą nieraz do kilkudziesięciu par w jednym miejscu. W najbardziej znanym miejscu – w Alfaro, w Hiszpanii, na dachu pewnej katedry doliczono się prawdopodobnie około 100 gniazdujących par bocianów.

Bocian biały jest ptakiem występującym na terenie całego kraju, z wyjątkiem najwyższych terenów górskich. Najliczniej polskie bociany gniazdują na terenach Warmii i Mazur, na Suwalszczyźnie, Podlasiu, Lubelszczyźnie oraz na Mazowszu, czyli przeważa wschodnia część Polski. Przy czym najliczniej bociany gnieżdżą się na Warmii i Mazurach, których to tereny ptaki te upodobały sobie najbardziej. Szczególnie licznie bociany gniazdują na terenie powiatu bartoszyckiego, a dokładniej w Lwowcu, gdzie zaobserwowano 50 par bocianów. W czterech innych miejscowościach województwa warmińsko-mazurskiego bociany liczą ponad 40 par. Najbardziej znaną miejscowością wśród nich jest Żywkowo. W Żywkowie bowiem znajduje się nie tylko ponad 50 bocianich gniazd, wśród których około 35-40 jest co roku zajmowanych przez te ptaki. W Żywkowie znajduje się także bocianie centrum edukacyjne, zarządzane przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków, w którym można dowiedzieć się wielu ciekawych informacji na temat bociana białego. Znajduje się tam specjalna wieża widokowa, z której można podglądać bocianie gniazda i ich mieszkańców. Na uwagę zasługuje także inna miejscowość słynąca z bocianów – Pentowo (województwo podlaskie), która od 2001 roku dostała zaszczytne miano „Europejskiej bocianiej wsi” nadane przez niemiecką fundację Euronatur. Obecnie gnieździ się w niej 31 par bocianów.

Bocian biały jest jednym z dwóch gatunków ptaków, obok jaskółki dymówki, który symbolizuje nadejście wiosny. I nie ma w tym nic dziwnego, ponieważ pierwsze wiosenne bociany przylatują do nas już pod koniec lutego. Początek składania jaj przypada na I dekadę kwietnia, zaś ostatnie lęgi mogą odbywać się nawet pod koniec czerwca. Samice zazwyczaj składają około 3-5 jaj. Młode ptaki wykluwają się po 33 dniach, a naukę latania rozpoczynają po około 60-65 dniach od wyklucia.

Pod koniec sierpnia bociany gromadzą się w miejscach wspólnego żerowania, na tzw. sejmikach. Takie zachowanie stanowi przygotowanie się tych ptaków do odlotu na zimowiska. Bociany białe zimują w Afryce. Bociany z zachodniej Europy lecą przez tereny Hiszpanii i Gibraltar. Natomiast ptaki ze wschodniej Europy lecą przez Turcję i cieśninę Bosfor. Ptaki te, lecąc na zimowiska, wykorzystują ciepłe, wstępujące prądy powietrza i pokonują dziennie około 150-200km z dzienną prędkością 45km/h.

Jakie są zagrożenia dla bociana białego ? Miło iż w Polsce i na wschodzie Europy, a także w Hiszpanii bociany mają się dobrze pod względem liczebności, to jednak większa część populacji europejskiej tego gatunku, zaczyna drastycznie spadać. W Europie w minionym stuleciu przeprowadzono liczenia tych ptaków i tak na przykład w Holandii prowadzono obserwacje w kolejnych latach 1934, 1958, 1956-66 oraz w roku 1979 i odnotowano kolejne wartości ich liczebności – 274, 56, 32 i 8 par bocianów. Dzieje się tak w dużej mierze z powodu przekształceń i niszczenia siedlisk bocianów białych. Inną przyczyną jest intensyfikacja gospodarki rolnej, stosowanie środków ochrony roślin oraz stosowanie chemicznych nawozów, a także osuszanie podmokłych terenów, stanowiących bazę pokarmową dla bocianów.

Innym poważnym zagrożeniem dla tego gatunku są też linie energetyczne, które często powodują wypadki z udziałem ptaków, często śmiertelne. Ponadto, w ostatnich latach obserwujemy zmiany preferencji bocianów dotyczące miejsca zakładania gniazda. Dawniej zakładały gniazda na dachach domów na wsiach. Dziś preferują słupy elektryczne, przez co dochodzi do wielu wypadków z udziałem ptaków. Powoduje to też ogromne szkody ekonomiczne dla człowieka z powodu licznych awarii prądu. W Niemczech dzięki przebudowie słupów i izolatorów udało się kilkakrotnie zmniejszyć liczbę ginących ptaków. W Polsce można starać się zwiększyć liczbę bezpiecznych miejsc gniazdowania tego gatunku zakładając podstawy pod gniazdo (platformy) i wycinając gałęzie zarastające gniazda umieszczone na drzewach.

Warto chronić bociana białego, ponieważ jest najpiękniejszym ptakiem Polski, kojarzącym się wybitnie z polską wsią, ze słynnym obrazem Chełmońskiego "Bociany". Bocian jest symbolem bogactwa gospodarza domu, w którym ptak ten zbudował sobie gniazdo, mówi się też, że bocian przynosi dzieci. Dzięki bliskiej obecności bociana z człowiekiem możemy nauczyć się obserwować przyrodę i ptaki, zobaczyć jak się zachowują i warto to robić. Kontakt człowieka z przyrodą, ze zwierzętami jest bezcenny.